سلامت شغلی

معرفی ۵ دسته اصلی عوامل زیان آور در محیط کار و راهکار پیشگیری

حفظ جان و سلامت افراد مهم ترین شاخصه هر فعالیت و اشتغالی است که تنها و فقط با شناخت عوامل زیان آور محیط کار میسر خواهد شد.آیا به عنوان صاحبان مشاغل و یا نیروهای فعال در شغل های مختلف، آشنایی با این عوامل برای شما هم کاربردی است؟در این مقاله سعی داریم شما را با انواع این عوامل و راهکارهای کنترلی جهت حذف یا کاهش اثرات منفی در سلامت شغلی آشنا کنیم.

تعریف عوامل زیان آور محیط کار چیست؟

همان طور که از اسم این مفهوم پیداست هر عاملی که تاثیر مخربی بر سلامت افراد در محیط کار دارد، اصطلاحاً عامل زیان آور اطلاق می شود.البته برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله سلامت شغلی در محیط کار را بخوانید.عوامل زیان آور به 5 دسته تقسیم بندی می گردند:

 عوامل زیان آور محیط کار

الف)عوامل زیان آور فیزیکی

عوامل زیان آور فیزیکی به 6 دسته سروصدا، ارتعاش، روشنایی، گرما و سرما، پرتوهای یونساز و غیر یونساز و فشار تقسیم بندی می شوند .این مقاله جزو عوامل موثر در سلامت شغلی می باشد.

عوامل زیان آور فیزیکی

که در مورد هر یک مختصراً توضیح خواهیم داد:

1) سروصدا

صوت شکلی از انرژی است که توسط ساز و کار شنوایی قابل تشخیص می باشد.

سروصدا

اثرات صدا در آسیب به سیستم شنوایی به شرح زیر می باشد:

  • افت موقت شنوایی
  • افت دائم شنوایی
  • وزوز گوش

مطابق با استاندارد محدوده ی صدای مجاز برای 8 ساعت کار 85 دسی بل می باشد واگر از این حدود تجاوز نماید اثرات مخربی بر سیستم شنوایی می گذارد که باید در جهت پیشگیری از اثرات صدا اقدام شود.

پیشگیری از اثرات صدا:

  • اصول مکانیکی و مهندسی
  • کاهش صدای منابع صوتی: سرویس و روغن کاری قطعات ماشین آلات، تعمیر قطعات معیوب و نصب پایه های ضد ارتعاش
  • کاهش صدا در مسیر انتشار: نصب مواد جاذب در سطوح کارگاه، ایجاد فاصله تا منبع صدا
  • کنترل های مدیریتی
  • انتخاب کارگر مناسب
  • کاهش زمان مواجهه
  • چرخش کاری و جابجایی
  • استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
  • استفاده از گوشی های حفاظتی ایرماف و ایرپلاگ
از دست ندهید  عوامل موثر بر سلامت شغلی چیست؟ معرفی تاثیرات برخی مشاغل بر سلامت جسم + بررسی عوامل موثر و تاثیرگذار در سلامتی

2) ارتعاش

یکی از عوامل زیان آور محیط کار فیزیکی ارتعاش است که باعث مختل شدن آسایش، کاهش بازده کاری و در نهایت اختلال در اعمال فیزیولوژیک بدن می شود.البته برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله سلامت روان در محیط کار را بخوانید.

ارتعاش

ارتعاش به دو دسته زیر تقسیم بندی می شود:

  • ارتعاش تمام بدن

این ارتعاش در وسایل ترابری هوایی، زمینی، ساختمان ها و محیط کار وجود دارد که بر روی سیستم گوارشی، عصبی و اسکلتی- عضلانی تاثیر می گذارد.البته برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله عوامل موثر بر سلامت شغلی را بخوانید.

روش پیش گیری از این اثرات، استفاده از صندلی مناسب با فنربند و ابر سالم در وسایل نقلیه می باشد.

  • ارتعاش دست و بازو

این نوع از ارتعاش در کار با دستگاه های مرتعش وجود دارد که اثرات نامطلوبی بر نسوج نرم دست و عروق خونی و همین طور نسوج سخت دست دارد.
روش پیش گیری از این اثرات، هدایت ابزار از راه دور، کاهش زمان مواجهه، استفاده از دستکش ضد ارتعاش و آموزش به کارگران می باشد.

3) گرما و سرما

مطلوب ترین درجه حرارت برای زندگی 21 درجه سانتی گراد می باشد.

گرما و سرما از عوامل زیان آور فیزیکی

عوارض ناشی از گرما، عوارض خفیف (سوختگی پوست و جوش گرمایی) و عوارض شدید (کرامپ های عضلانی، گرمازدگی) می باشد.
عوارض سرما نیز کهیر، سرخی و سرمازدگی است.

4) روشنایی

اثرات روشنایی بر عوامل زیان آور محیط کار
نور از نقطه نظر فیزیکی به عنوان قسمتی از یک طیف الکترومغناطیسی تلقی می شود که
بین طول موج های 380 تا 780 نانومتر قرار دارد. میزان روشنایی در محیط کار می بایست اندازه گیری و ارزیابی شود.

روشنایی از عوامل زیان آور فیزیکی

در خصوص روشنایی های نامناسب اعم از کمبود روشنایی طبیعی و مصنوعی یا زاویه تابش نور و درخشندگی بایستی راهکارهای کنترلی ارائه گردد.

از دست ندهید  بررسی سلامت کارکنان در محیط کار + کارفرمایان به چه نکاتی در محل کار باید توجه کنند؟ + چگونه برای کارکنان محیط کاری سالم ایجاد کنیم؟

5) فشار هوا ازعوامل زیان آور

کاهش فشار هوا: فشار در سطح دریا برابر با 760 میلی متر جیوه می باشد که با افزایش ارتفاع از سطح دریا، فشار هوا کاهش می یابد.آثار کاهش فشار را می توان روی بدن خلبان هواپیماهایی که فشار داخل هواپیما تابع فشار بیرون است وهم چنین کوهنوردان مشاهده نمود.

فشار هوا ازعوامل زیان آور

افزایش فشار هوا: در زیر آب به ازای هر 10 متر که از سطح آب به عمق می رویم یک اتمسفر به فشار اضافه می شود.مشاغلی مانند غواصی، حرف تونل ها در زیر آب و … تحت تاثیر فشار زیاد می باشند.

6) تشعشعات پرتو درعوامل زیان آور

از عوامل زیان آور محیط کار پر خطر می توان به اثرات بیولوژیکی پرتوها اشاره کرد.اثرات بیولوژیکی پرتو ها به دو دسته حاد و مزمن تقسیم بندی می شوند.

 تشعشعات پرتو درعوامل زیان آور

از عوارض حاد تشعشعات می توان به تب، عفونت، حساسیت های غیرعادی، ریزش مو، خونریزی و اسهال اشاره کرد و
از عوارض مزمن تشعشعات نیز می توان به ناباروری، آب مروارید، ضایعات پوستی، اثر بر دستگاه تنفسی و … را نام برد.

حفاظت در برابر پرتوهای یون ساز:

  • زمان (کاهش زمان مواجهه)
  • فاصله از منبع پرتو
  • حفاظ

حفاظت در برابر پرتوهای غیر یون ساز:

  • آموزش
  • فاصله از منبع پرتو
  • وسایل حفاظت فردی
  • محصور نمودن عملیات

ب) عوامل زیان آور شیمیایی

عوامل زیان آور محیط کار بر اساس حالت فیزیکی آن ها به دو دسته زیر تقسیم بندی می شود:

  • گازها و بخارات – Gases and Vapors
  • مواد معلق که آئروسل Aerosol و هیدروسل نیز خوانده می شوند.
 عوامل زیان آور شیمیایی

تقسیم بندی عوامل شیمیایی زیان آور محیط کار بر اساس اثرات فیزیولوژیک به شرح زیر می باشد:

  • مواد التهاب آور و محرک
از دست ندهید  سلامت شغلی در محیط کار چیست؟ + نقش محیط کار در سلامت کارکنان چیست؟ + ارتقای سلامت در محیط شغلی چیست؟

این مواد دارای اثرات سوزاننده و تاول آور می باشند و سطح مخاط مرطوب را متورم می کنند.

عامل غلظت در این مواد دارای اهمیت بیشتری نسبت به عامل زمان و طول مدت تماس دارد.

  • مواد خفگی آور

مواد خفگی آور به دو دسته ی خفگی آورهای ساده و شیمیایی تقسیم بندی می شوند:

  • خفگی آورهای ساده: این مواد با پایین آوردن غلظت و درصد اکسیژن در هوا باعث می شوند اکسیژن لازم به بدن نرسد.
  • از جمله مواد خفگی آور ساده می توان به دی اکسید کربن، هیدروژن، متان و … اشاره نمود.
  • خفگی آور شیمیایی: این مواد به علت داشتن اثر شیمیایی و ترکیب با هموگلوبین مانع انتقال اکسیژن به بافت ها می شوند.
  • از جمله مواد خفگی آور شیمیایی می توان به مونوکسیدکربن، سیانوژن، اسید سیانیدریک و … اشاره نمود.
  • مواد بیهوشی آور و مخدرها: این مواد به عنوان بیهوشی آور روی سلسله اعصاب مرکزی اثر می گذارند.
  • از جمله مواد بیهوشی آور می توان به هیدروکربن های استیلنی، هیدروکربن های اتیلنی، هیدروکربن های پارافینی و … اشاره نمود.
  • سموم سیستمیک: موادی هستند که به دستگاه گردش خون، دستگاه عصبی و اندام های داخلی آسیب می رسانند.
  • سایر مواد معلق غیر از سموم سیستمیک

عوامل زیان آورموثر در بیماری زایی مواد شیمیایی چیست؟

فاکتورهایی که در شدت و وخامت مواد شیمیایی تاثیرگذارند عبارتند از:

  • نوع ماده و اندازه
  • راه ورود به بدن
  • غلظت ماده
  • طول مدت تماس
  • این را هم ببینید

راه های ورود مواد شیمیایی به بدن چگونه است؟

مواد شیمیایی از چهار طریق سیستم تنفسی، گوارشی، پوستی و مخاطی وارد بدن انسان می شوند.

از دست ندهید  عوامل موثروآسیب‌رسان به سلامت روان در محیط کار و روش‌های بهبود سلامت روان چیست؟

اطلاعات مواد شیمیایی چیست؟

معمول ترین راه های کسب اطلاعات مربوط به مواد شیمیایی از طریق موارد زیر می باشد:

  • حدود مجاز مواد: حدود مجاز هر یک از عوامل شیمیایی در کتاب «حدود مجاز مواجهه شغلی» ذکر شده است.
  • برگه اطلاعات ایمنی یا MSDS مواد: MSDS ها حاوی اطلاعات گوناگونی از مواد شیمیایی مانند هویت ماده شیمیایی،
  • خطرات احتمالی، اقدامات اولیه اورژانسی، روش های مهار و … می باشند.
  • برچسب مواد: در دسترس ترین منبع اطلاعات در مورد یک ماده شیمیایی برچسب آن است که حاوی اطلاعات مهمی می باشد.
  • و ….

ج) عوامل زیان آور ارگونومیکی

علم ارگونومی جهت کاهش فشارهای جسمانی و روانی در محیط کار به کار برده می شود.

 ارگونومیکی

1) اصول ارگونومی در محیط کار

  • با پوسچر مناسب و طبیعی کار کنید.
  • از اعمال نیروی زیاد پرهیز کنید.
  • وسایل و ابزارآلات را در حد دسترسی آسان قرار دهید.
  • ارتفاع سطح کار می بایست مناسب باشد.
  • کارها و حرکات تکراری را کاهش دهید.
  • خستگی و بار استاتیک را به حداقل برسانید.
  • فشار وارده به عضو یا بافت را به حداقل برسانید.
  • فضای اضافی کافی فراهم نمایید.
  • تغییر پوسچر، ورزش و تمرینات بدنی را در برنامه ی کاری خود لحاظ کنید.

د) عوامل زیان آور روانی

مواردی که منجر به ایجاد عوامل زیان آور روانی در محیط کار می شوند به شرح زیر می باشد:

روانی
  • شیفت و نوبت کاری
  • ساعات کار بیش از یک شیفت
  • بی علاقه بودن به کار و یکنواختی محیط کار
  • عدم تناسب فشار کاری و مسئولیت های فردی با توان آن ها
  • اضطراب مداوم و عدم امنیت شغلی
  • ارتباط ضعیف کارکنان با همکاران، سرپرستان و مدیران
  • استرس ناشی از کار
  • و …
از دست ندهید  عوامل موثر بر سلامت شغلی چیست؟ معرفی تاثیرات برخی مشاغل بر سلامت جسم + بررسی عوامل موثر و تاثیرگذار در سلامتی

ث) عوامل بیولوژیکی

در برخی از مشاغل به سبب شرایط کار، نوع فعالیت و هم چنین تولید یا مصرف مواد گوناگون، کارکنان در معرض عوامل بیولوژیکی زیان آور قرار می گیرند.

بیولوژیکی

ممکن است این افراد به بیماری های عفونی مبتلا شوند که منشا این بیماری ها به چهار دسته تقسیم می شوند:

  • ویروس ها
  • باکتری ها
  • قارچ ها
  • انگل ها

سخن پایانی

شما در این مقاله با عوامل زیان آور اصلی در محیط کار آشنا شدید. همچنین از راهکارهای پیشگیری آنها آگاه شدید.اگر سوال یا نظری دارید آن را در کامنت مطرح کنید تا دراسرع وقت توسط ما جواب داده شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا